ไขปริศนาแสงระยิบระยับบนท้องฟ้า ที่ไม่ได้โรแมนติกอย่างที่คิด
เคยสงสัยไหมครับ? เวลาเรานอนดูดาวยามค่ำคืนกับใครสักคน ท่ามกลางความเงียบสงบ แสงดาวดวงเล็กๆ บนฟ้ามักจะ กระพริบ (Twinkle) วิบวับไปมาจนดูสวยงามเหมือนมีชีวิต แต่พอหันไปมองดาวเคราะห์อย่างดาวพฤหัสบดีหรือดาวศุกร์ พวกเขากลับส่องแสงนิ่งสนิทเสียอย่างนั้น
วันนี้ผมจะพาคุณไปหาคำตอบแบบเข้าใจง่ายๆ ว่าทำไมดวงดาวถึงต้องขยิบตาให้เรา และทำไมความจริงเบื้องหลังปรากฏการณ์นี้อาจทำให้คุณมองท้องฟ้าเปลี่ยนไปตลอดกาล
1.ดาวกระพริบเพราะบรรยากาศโลก
ลองจินตนาการว่าแสงดาวเดินทางไกลหลายล้านปีแสงผ่านอวกาศอันว่างเปล่า (ซึ่งเป็นสุญญากาศ) แสงจะเดินทางเป็นเส้นตรงแด่วไม่มีอะไรมาขวาง แต่พอแสงนั้นพุ่งเข้าสู่ชั้นบรรยากาศโลก ปัญหาเกิดทันทีครับ เพราะอากาศรอบตัวเราไม่ได้นิ่งสนิท แต่มันประกอบไปด้วยชั้นก๊าซที่มีอุณหภูมิและความหนาแน่นต่างกัน ลมที่พัดวนไปมาทำให้แสงดาวเกิดการ หักเห ซ้ำแล้วซ้ำเล่า
สรุปคือ แสงดาวเหมือนคนที่เดินผ่านผิวน้ำที่กำลังกระเพื่อม แสงเลยบิดเบี้ยวไปมา ส่งผลให้ตาของเราเห็นว่าดาวดวงนั้นเปลี่ยนตำแหน่งหรือเปลี่ยนความเข้มแสงไปอย่างรวดเร็ว จนกลายเป็นการ กระพริบ นั่นเอง
2.ทำไมดาวฤกษ์กระพริบ แต่ดาวเคราะห์นิ่งสนิท
นี่คือจุดสังเกตที่น่าสนใจมากครับ ถ้าคุณมองท้องฟ้าแล้วเห็นดาวดวงหนึ่งนิ่งมาก ไม่กระพริบเลย ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่านั่นคือ ดาวเคราะห์ (Planet)
ดาวฤกษ์ (Star)
อยู่ไกลจากเรามาก จนเราเห็นเป็นเพียงจุดเล็กๆ พอแสงที่เป็นจุดเล็กจิ๋วถูกชั้นบรรยากาศรบกวนนิดเดียว แสงก็หลุดจากสายตาเราได้ง่ายๆ เลยดูเหมือนมันวูบวาบ
ดาวเคราะห์ (Planet)
อยู่ใกล้โลกมากกว่า แสงที่สะท้อนจากดาวเคราะห์จึงมาเป็นแผ่นดิสก์ หรือลำแสงที่กว้างกว่า แม้แสงส่วนหนึ่งจะถูกหักเหไป แต่ลำแสงส่วนใหญ่ยังพุ่งตรงมาที่ตาเราได้ แสงจึงดูนิ่งและเสถียรกว่า
3.Scintillation ชื่อเรียกสุดเท่ของอาการดาวกระพริบ
ในทางวิทยาศาสตร์ เราเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า Stellar Scintillation ครับ นักดาราศาสตร์ไม่ได้มองว่ามันโรแมนติกเท่าไหร่นะ ออกจะน่ารำคาญด้วยซ้ำ เพราะมันทำให้ภาพดาวที่ถ่ายผ่านกล้องโทรทรรศน์บนโลกดูมัวหรือสั่นไหว
นี่คือเหตุผลที่ว่าทำไมเราถึงต้องส่งกล้องโทรทรรศน์อย่าง Hubble หรือ James Webb ออกไปอยู่นอกโลก เพราะบนนั้นไม่มีอากาศ แสงดาวจะนิ่ง คมชัด และสวยงามที่สุดโดยไม่ต้องผ่านตัวกลางที่คอยรบกวน
4.ยิ่งดาวอยู่ใกล้ขอบฟ้า ยิ่งกระพริบแรง
ลองสังเกตดูนะครับ ดาวที่อยู่เหนือหัวเรา จะกระพริบน้อยกว่าดาวที่อยู่ใกล้เส้นขอบฟ้า นั่นเป็นเพราะแสงจากดาวที่อยู่ใกล้ขอบฟ้าต้องเดินทางผ่านชั้นบรรยากาศที่หนากว่า เพื่อมาถึงตาเรา ยิ่งผ่านอากาศเยอะ แสงก็ยิ่งโดนหักเหหนักมือขึ้นเท่านั้น
สรุป
ครั้งต่อไปที่คุณไปเดทหรือไปแคมป์ปิ้งแล้วเห็นดาว กระพริบ คุณสามารถโชว์ความเท่ด้วยการบอกเพื่อนได้เลยว่า จริงๆ ดาวมันไม่ได้กระพริบนะ แต่มันคือการหักเหของแสงผ่านอากาศที่ปั่นป่วนต่างหาก